Atalia Fraenkel

Do połowy wieku XIX osoby zamożne lub wybitne chowano w katakumbach. Znalazła się jednak rodzina pragnąca podkreślić, że jej status majątkowy jest znacznie wyższy niż przeciętnie bogatego mieszkańca Królestwa Polskiego a uczyniła to, budując dla siebie kaplicę. Kaplica Laskich, Fraenklów, a później również hrabiów Wielopolskich została wzniesiona w połowie XIX wieku i była pierwszą kaplicą na katolickim cmentarzu przy ulicy Powązkowskiej. Kto zlecił wykonanie projektu kaplicy ani kto projekt wykonał – nie wiadomo. W 1797 roku, gdy Warszawa znajdowała się w zaborze pruskim, przybył do miasta Samuel Fraenkel. Fraenkel, urodzony we Wrocławiu, zamieszkały w Wiedniu, został oddelegowany do Warszawy jako prokurent berlińskiego banku. Już rok po przyjeździe wstąpił w związek małżeński z młodą i niezwykle bogatą wdową. Była to Atalia Laska, córka jednego z najbogatszych ludzi w tamtym czasie w Warszawie, Samuela Józefa Sonnenberga Jakubowicza zwanego również Szmulem Zbytkowerem oraz wdowa po bankierze, Chaimie Laskim. Po ślubie Fraenkel przejął zarząd nad dobrze prosperującym bankiem należącym wcześniej do Chaima Laskiego i okazał się równie energicznym małżonkiem jak finansistą, gdyż bank wniesiony przez Atalię w posagu pod jego zarządem błyskawicznie rozwijał się a rodzina znacząco powiększyła się. W roku 1807 Fraenklowie przyjęli chrzest, a zmusiła ich do tego sytuacja polityczna w stolicy Księstwa Warszawskiego. Gdy w roku 1833 Samuel Fraenkel umierał, pozostawił wdowę, sześcioro dzieci własnych, dwóch pasierbów oraz bank, który stał się wkrótce jednym z najpoważniejszych przedsięwzięć finansowych w Królestwie Polskim oraz Imperium Rosyjskim. Po śmierci Samuela zarząd nad bankiem przejął Antoni Fraenkel, czyniąc swoim plenipotentem przyrodniego brata, Aleksandra Laskiego. Bank Fraenkela stawał się jedną z najpoważniejszych instytucji finansowych w Imperium Rosyjskim zaś na właściciela spływały zaszczyty i tytuły. W 1839 otrzymał dziedziczne szlachectwo Królestwa Polskiego, a 1854 roku tytuł barona Cesarstwa Rosyjskiego. Pierwsze małżeństwo Antoni zawarł z Bertą Morawską, a po jej śmierci – z Aleksandrą von Essen. Młodzi małżonkowie wyemigrowali do Paryża, gdzie wybudowali pałac w dzielnicy Champs-Elysees. Inni członkowie rodziny również odważnie działali na niwie finansowej. Dla przykładu – Aleksander Laski był prezesem Banku Polskiego, a potem dyrektorem londyńskiego Maesterman Bank, zaś Władysław Laski dyrektorem Banku Międzynarodowego w Petersburgu. Po śmierci Atali w roku 1850 jedno z dzieci, a może wszystkie razem, uznały, że rodzicielkę trzeba uhonorować szczególnie. Uznano, że postawienie osobnej kaplicy będzie nie tylko właściwym hołdem ale również podkreśli prestiż rodziny. Od tego momentu zaczęło spadać znaczenie i tak już wypełnionych do granic katakumb. W kręgach osób dobrze sytuowanych uznano, że teraz w dobrym tonie będzie stawianie osobnych, okazałych kaplic rodzinnych. Kolejne pokolenia Laskich i Fraenklów zasiadały w radach nadzorczych niemal wszystkich, liczących się banków europejskich, zaś w roku 1885 nastąpiło złączenie więzami małżeńskimi rodzin Laskich i Wielopolskich. Wtedy to do napisu „Grób rodziny Laskich i Fraenklów” nad wejściem do kaplicy dodano część „hr. Wielopolskich”. Ostatnia członek rodziny Laskich zmarł w roku 1922 i rody założone przez Atalię, z domu Jakubowicz, wygasły. Kaplica pozostała i przypomina historię energicznych, warszawskich bankierów.