Bohdan Pniewski

Był architektem, profesorem Akademii Sztuk Pięknych, Politechniki Warszawskiej. Członek Polskiej Akademii Nauk. Projektant monumentalnych gmachów w Warszawie, m.in. sądów grodzkich, Ministerstwa Komunikacji, Narodowego Banku Polskiego, Kancelarii Rady Państwa i odbudowy Teatru Wielkiego.

Bohdan Pniewski urodził się 26 sierpnia 1897 roku w Warszawie. Jego rodzice: Wiktor Pniewski i Helena z Kieszkowskich. Po skończeniu liceum przez chwilę uczył się na Wydziale Budowlanym słynnej Szkoły Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda, kształcącej tysiące utalentowanej młodzieży.

Od początku w jego edukacji kierunkowej pojawiały się wielkie nazwiska, przede wszystkim modernistów. Praktyki odbywał u czołowych architektów warszawskich: Jana Heuricha, Karola Jankowskiego, Rudolfa Świerczyńskiego. W 1933 roku Pniewski pokonał Świerczyńskiego w konkursie na siedzibę Ministerstwa Spraw Zagranicznych – choć to Świerczyński zdobył pierwszą nagrodę, jego projekt okazał się zbyt drogi w realizacji. Wybrana została tańsza propozycja Pniewskiego, oparta na wspomnianej już przebudowie Pałacu Brühla. Zakończona w 1938 roku inwestycja nie przetrwała wojny. Dziś Warszawa planuje jego odbudowę.

W 1922 roku Pniewski obronił dyplom na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej i wyjechał na roczne stypendium do Włoch. Po powrocie rozpoczął pracę na PW jako asystent Tadeusza Tołwińskiego w Katedrze Budowy Miast. Kolejne wielkie nazwisko. Trzy lata po ukończeniu studiów otworzył autorską pracownię architektoniczną. Prywatną praktykę (choć po wojnie już tylko pozornie prywatną) do końca życia łączył z dydaktyką – dekadę uczył architektów rysunku perspektywicznego. Od 1933 roku do końca II wojny światowej związany był też z Katedrą Architektury i Rzeźby Monumentalnej na ASP w Warszawie. Kiedy wybuchła wojna, został w Warszawie – wciąż projektował i uczył.

Bohdan Pniewski, architekt wpływowy i wybitny, zasłynął w Polsce przedwojennej i powojennej znaczącymi realizacjami. Wszędzie tam, gdzie w świecie polskiej architektury działo się coś ważnego, pojawiał się Pniewski. Projektował więc w Warszawie, Gdyni, ale i za granicą. Nawet gdy była to zwyczajna mieszkaniówka, wywoływał sensację proponowanymi rozwiązaniami. Projektował gmachy władzy i kultury, ambasady i katedry.

Już od początku kariery, a nawet już od czasów studenckich zjednywał sobie środowisko, choć z pewnością wzbudzał też zazdrość. Punktem przełomowym była prawdopodobnie przebudowa Pałacu Brühlowskiego, której przeprowadzeniem dał się poznać od najlepszej strony i która zdecydowanie pomogła mu później przy realizacji Sejmu Polski Ludowej, dziś RP. Pozycję architekta przypieczętowały ostatecznie projekty monumentalnych świątyń, których jednak nigdy nie udało się wybudować. Piastował wysokie stanowiska, robił karierę naukową, zbierał odznaczenia, wygrywał konkursy. Miał trudny charakter, ale mimo tego jego osobisty czar i bezpośredniość urzekały od pierwszego spotkania. Zjednywał sobie ludzi serdecznością, stawał się od razu kimś bliskim. Dla przyjaciół miał otwarte serce i gościnny dom.

W czasie wojny brał udział w tajnym nauczaniu, jak również zasiadał w jury tajnych konkursów, organizowanych z myślą o odbudowie kraju.

Dla przyszłych architektów miał swoistą receptę: 80% pracy, 15% charakteru i 5% talentu. Jeśli się odwróci te proporcje, wówczas – przegrana.

Po wojnie, od 1946 roku (aż do śmierci), już jako profesor zwyczajny, Bohdan Pniewski kierował Katedrą Projektowania Gmachów Użyteczności Publicznej, przemianowaną później na Katedrę Projektowania i Kompozycji Architektonicznej. Wtedy poznał architektkę Małgorzatę Handzelewicz-Wacławek, swoją asystentkę, a następnie współpracowniczkę i współautorkę projektów. Współpracowali przez niemal 20 lat, projektując m.in. Dom Chłopa czy Teatr Wielki. Przed wojną prezesował Instytutowi Propagandy Sztuki, po wojnie współtworzył Stowarzyszenie Architektów RP.

W 1949 roku został usunięty z Akademii Sztuk Pięknych, zrehabilitowany w 1957 roku.

Wśród najważniejszych projektów Pniewskiego można wymienić zarówno te zrealizowane, jak i niezrealizowane. Wybuch wojny przekreślił m.in. budowę gigantycznej Bazyliki Morskiej w Gdyni o mocno narodowej symbolice; w Warszawie natomiast budowę świątyni Opatrzności Bożej, Dzielnicy Marszałka Józefa Piłsudskiego czy gmachu Polskiego Radia (na działce przeznaczonej na siedzibę radia stanął po wojnie nieistniejący już Supersam).

Zrealizowane przedwojenne projekty w większości przetrwały wojnę. Wśród nich wyróżnia się zlecenie od śpiewaka i aktora Jana Kiepury, który planując budowę luksusowego pensjonatu Patria w Krynicy, zwrócił się do młodego, zdolnego architekta Pniewskiego. Wiąże się z tym dość znana anegdota. Kiedy Kiepura usłyszał wysokość honorarium Pniewskiego, miał powiedzieć, że taki projekt sam wykonałby za połowę tej ceny, na co usłyszał od architekta w odpowiedzi:

Za połowę tej ceny, Panie Kiepura, to ja Panu mogę zaśpiewać.

Pensjonat Patria ostatecznie powstał i od 1933 r. stoi w Krynicy do dziś, tyle że zakonserwowana przez brak remontów. Oryginalne są tu nawet zachowane modernistyczne łazienki w pokojach hotelowych. Chociaż Patria wymaga remontu, to niektóre projekty Pniewskiego są w gorszym stanie, np. niefortunnie rozbudowany i wyremontowany w 1962 r. Dom Chłopa, z którego zniknął m.in. szereg mozaik, oraz budynek Narodowego Banku Polskiego z 1955 r. z niemal całkowicie rozebranym skrzydłem sali operacyjnej.

Bardzo dobrze mają się inne projekty Pniewskiego – gmach Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1951 r., a także Teatr Wielki – Opera Narodowa z 1952 r. W jednym i drugim budynku ułożono wielkie ilości marmuru, którym Pniewski świetnie operował. Np. na posadzkach Teatru ułożył kamienne bukiety kwiatów.

Co ciekawe, dom, który zaprojektował Bohdan Pniewski dla siebie, żony Jadwigi i córki Barbary, można zwiedzać, działa w nim bowiem Muzeum Ziemi PAN. Wewnątrz zachowały się niektóre elementy wyposażenia wpisanego już do rejestru zabytków, w tym m.in. huculska ceramika i kamienny regał w gabinecie oraz meble wykonane przez Jana Bogusławskiego.

Bohdan Pniewski zaprojektował więcej budynków, m.in.:

Ambasada polska w Sofii (1928),

Pawilon Domu Mody Bogusław Herse na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929, rozebrany),

Kolonia Spółdzielni Mieszkaniowej „Słońce” przy ul. Madalińskiego w Warszawie (1931),

Willa Zaleskich przy ul. Rzymskiej w Warszawie (1931),

Osiedle „Strzecha Urzędnicza” przy ul. Kochowskiego i Niegolewskiego w Warszawie (1931),

willa Muszyńskiego i Urbanowicza przy ul. Klonowej w Warszawie (1936),

Pawilon polski na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu, wspólnie ze S. Brukalskim, B. Lachertem i J. Szanajcą (1937, rozebrany),

Kamienica przy Konopnickiej 5 w Warszawie (1938),

Gmach Sądów Grodzkich w Warszawie (1939),

Kolonia Towarzystwa Kredytowego Miejskiego (1939), Spółdzielni Mieszkaniowej Pracowników NBP (1949) przy ul. Boya-Żeleńskiego 4/6 i Polnej 3,

gmachy Ministerstwa Komunikacji przy ul. Chałubińskiego w Warszawie (1950),

Gmach Archiwum Akt Nowych przy ul. Hankiewicza 1 (1956),

Osiedle „Szosa Krakowska” (1965).

Za swoje osiągnięcia był wielokrotnie odznaczany, otrzymał m.in. Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie), Złoty Wawrzyn Akademicki, Medal 10-lecia Polski Ludowej, szwedzki Krzyż Komandorski Orderu Wazów oraz Nagrodę Państwową I stopnia za wybitne projekty architektoniczne i osiągnięcia w dziedzinie wykonawstwa.

Bohdan Pniewski zmarł 5 września 1965 r. w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na warszawskich Starych Powązkach. W grobie jest również pochowana jego żona Jadwiga Pniewska, zmarła w 1980 roku.

Nagrobek Bohdana Pniewskiego jest pięćdziesiątym drugim w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku.

Wg ewidencji Cmentarza Stare Powązki jest to Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 76.

Nagrobek Bohdana Pniewskiego zaprojektowała jego wieloletnia asystentka i współpracowniczka Małgorzata Handzelewicz-Wacławkowa.

Na pionowej płycie granitowego nagrobka przy murze widnieje inskrypcja:

BOHDAN

PNIEWSKI

ARCHITEKT

1897 - 1965

Inskrypcja na płycie nagrobnej:

Z DĄBROWSKICH

JADWIGA ELŻBIETA

PNIEWSKA

1900 – 1980

Na płycie nagrobnej znajduje się też plakieta metalowa z wyrytym symbole Chrystusa.