Emil Chaberski

Reżyser, aktor, dyrektor teatrów, pedagog. Pełnił funkcje dyrektorskie w teatrach warszawskich (m.in. Narodowym, Klasycznym) oraz w innych miastach. Był profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi.

Emil Bolesław Chaberski urodził się 28 maja 1891 roku w Krakowie w rodzinie Hilarego i Marii Chaberskich. Po ukończeniu gimnazjum kształcił się w Szkole Dramatycznej M. Przybyłowicza w Krakowie w latach 1907–1908. Jako uczeń zadebiutował na scenie szkolnej w kwietniu 1907 roku w roli Łapki w sztuce „Nikt mnie nie zna”. Występował także z zespołem szkolnym poza Krakowem, m.in. w Rzeszowie i Okocimiu koło Bochni. Szkołę ukończył z odznaczeniem w 1908 roku.

W tym samym roku został zaangażowany przez Aleksandra Zelwerowicza do Teatru Polskiego w Łodzi, gdzie zadebiutował 17 września 1908 roku rolą Kuby w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego. W Łodzi występował do 1911 roku, podejmując pierwsze próby reżyserskie. W 1911 roku wyjechał do Niemiec, by kontynuować studia teatralne. Po powrocie do Łodzi na początku 1912 roku grał w Teatrze Wielkim, a w sezonie 1912/13 ponownie w Teatrze Polskim. Prowadził także amatorski teatr robotniczy, za co został aresztowany i uwięziony.

Po zwolnieniu w 1913 roku wyjechał do Sosnowca. W listopadzie tego roku utworzył objazdowy Teatr Artystyczny, jednak plany występów w Królestwie Polskim, na Litwie, Podolu, Wołyniu i w centralnej Rosji nie doszły do skutku z powodu zakazu władz. Pozostał w Sosnowcu, gdzie grał do końca 1914 roku. W 1915 roku, jako poddany austriacki, został ewakuowany do Moskwy. Grał początkowo w zespole Teatru Polskiego, a następnie w Teatrze Polskim Narodowym. Od marca 1916 roku występował w zespole Teatru Polskiego pod dyrekcją Arnolda Szyfmana, grając m.in. Kaspra w „Weselu” oraz Lechona w „Lilii Wenedzie” Juliusza Słowackiego.

W sierpniu 1916 roku przeniósł się do Kijowa. Później grał i reżyserował we Lwowie (1919–1920), a od 1921 roku w Teatrze Rozmaitości w Warszawie. Stopniowo ograniczał występy aktorskie, poświęcając się głównie reżyserii. Od 1922 roku do wybuchu II wojny światowej pracował przede wszystkim jako reżyser na scenach warszawskich, realizując także kilka filmów fabularnych. Był dyrektorem teatrów: Letniego (1925–1927, 1931–1932) oraz Narodowego i Nowego. W latach trzydziestych współpracował z niemal wszystkimi scenami Warszawy, w tym z Teatrem Wielkim (1934–1936), gdzie wyreżyserował „Straszny dwór”, „Pajace” i „Dybuka”. Reżyserował również operetki, komedie muzyczne i farsy. Pracował także poza Warszawą, m.in. w Teatrze Miejskim w Łodzi (1924), Teatrze Nowym w Poznaniu (1929) i Teatrze Letnim w Łodzi (1937). Współpracował z teatrem Polskiego Radia.

Podczas okupacji był udziałowcem spółki aktorskiej prowadzącej restaurację „Pod Znachorem” w Warszawie. Po wojnie poświęcił się reżyserii teatralnej, pracując w Teatrze Narodowym, Letnim, Wielkim i Wielkiej Rewii. Zajmował się także tłumaczeniem sztuk teatralnych z języków obcych.

W kolejnych latach reżyserował na zmianę w teatrach Krakowa i Poznania. Jako pedagog współpracował ze Studiem Dramatycznym przy Teatrze Polskim w Poznaniu. W 1949 roku związał się z Objazdowym Teatrem Dramatycznym Domu Wojska Polskiego w Warszawie, pełniąc funkcję dyrektora i kierownika artystycznego do 1951 roku.

W latach 1952–1955 pracował w Teatrze Dramatycznym w Szczecinie, gdzie w latach 1954–1955 był kierownikiem artystycznym i dyrektorem. Wyreżyserował tam 15 sztuk, m.in. „Ożenek” Gogola, „Wilhelma Tella” Schillera i „Mieszczan” Gorkiego. W latach 1955–1958 przebywał w Łodzi, gdzie był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru im. S. Jaracza oraz wykładowcą i rektorem Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej.

Po powrocie do Warszawy objął stanowisko dyrektora i kierownika artystycznego Teatru Młodej Warszawy (od 1 stycznia 1958 pod nazwą Teatr Klasyczny) oraz Teatru Rozmaitości. Kierował tymi scenami do 1962 roku, kiedy przeszedł na emeryturę. Później reżyserował już tylko sporadycznie.

W 1955 roku otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia „za działalność artystyczną w teatrach szczecińskich w minionym 10-leciu”. Był zasłużonym członkiem Związku Artystów Scen Polskich.

Emil Chaberski został uhonorowany wieloma odznaczeniami, m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1955), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1953), Złotym Krzyżem Zasługi oraz Medalem 10-lecia Polski Ludowej.

Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Idalia Chaberska, drugą – od 14 lutego 1957 roku – aktorka Hanna Różańska-Chaberska (ur. 19 marca 1908 w Warszawie, zm. 28 maja 1993 tamże). Hanna Różańska-Chaberska była aktorką teatralną i filmową, choć podawane przez nią daty urodzenia (1906 w aktach ZASP, 1908 w akcie małżeństwa) budzą wątpliwości, gdyż już w 1921 roku była słuchaczką Warszawskiej Szkoły Dramatycznej i występowała w Kaliszu.

Emil Chaberski zmarł 14 września 1967 roku w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Stare Powązki. Jego nagrobek (Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 152) składa się z pionowej płyty granitowej o wysokości 280 cm, wkomponowanej w mur w formie przypominającej scenę teatralną. Znajduje się na nim metalowy krzyż oraz inskrypcje:

EMIL CHABERSKI
1891–1967
PROFESOR ZWYCZAJNY
REŻYSER · PEDAGOG
INSCENIZATOR
SCENY POLSKIEJ
DŁUGOLETNI DYREKTOR
TEATRU NARODOWEGO

oraz

ŻONA
HANNA
RÓŻAŃSKA-CHABERSKA
AKTORKA

Przy nagrobku umieszczono donicę z lastryko na kwiaty.