Emil Młynarski

Był dyrygentem, kompozytorem, pedagogiem, współzałożycielem, dyrektorem artystycznym i pierwszym dyrygentem Filharmonii Warszawskiej. Dyrektor i profesor warszawskiego Konserwatorium. Dyrektor Teatru Wielkiego w Warszawie.

Emil Szymon Młynarski urodził się 18 lipca 1870 roku w Kibartach koło Suwałk. Rodzice: Kazimierz Młynarski i Fryderyka Birnbroth. Od dziesiątego roku życia uczył się w Konserwatorium Cesarskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu: gry na skrzypcach w klasie skrzypiec Leopolda Auera, kompozycji pod kierunkiem Anatola Ladowa oraz instrumentacji u Nikołaja Rimskiego-Korsakowa. Po otrzymaniu dyplomu z odznaczeniem, w roku 1889 objął stanowisko drugiego skrzypka Kwartetu Smyczkowego Leopolda Auera oraz został zaangażowany do orkiestry symfonicznej Towarzystwa. Wkrótce zrezygnował z tych zajęć na rzecz występów solistycznych. Od roku 1890 koncertował w Petersburgu, Mińsku, Grodnie, Kownie, Wilnie, Kijowie, Odessie, Warszawie, Berlinie, Lipsku, Magdeburgu, Hanowerze, Mannheimie, Augsburgu i Londynie.

Pomimo osiąganych sukcesów artystycznych jako skrzypek wirtuoz, zrezygnował z występów estradowych na rzecz pracy pedagogicznej. W 1893 r. objął klasę skrzypiec w szkole Cesarskiego Towarzystwa Muzycznego w Odessie. Równocześnie był dyrygentem orkiestry uczniowskiej oraz kierownikiem kwartetu smyczkowego. W roku 1895 w Iłgowie na Litwie poślubił urodzoną w 1877 r. Annę Talko-Hryncewicz (zm. w 1960 r.), z którą miał pięcioro dzieci: Wandę, Bronisława, Feliksa, Annę i Anielę. Aniela (1908–2001) poślubiła Mieczysława Münza, a po rozwodzie – Artura Rubinsteina. Wanda poślubiła pianistę i kompozytora Wiktora Łabuńskiego.

W roku 1897 Emil Młynarski opuścił Odessę i przeniósł się do Warszawy. Rok później, w 1898 r., otrzymał jedną z pięciu głównych nagród w Konkursie Kompozytorskim im. Ignacego Jana Paderewskiego w Lipsku za Koncert skrzypcowy d-moll opus 11. W marcu tego samego roku, w zastępstwie chorego Cesare’a Trombiniego, poprowadził spektakl Carmen Georgesa Bizeta w Teatrze Wielkim w Warszawie. Przedstawienie odniosło sukces, a Młynarski otrzymał stanowisko kapelmistrza, a po śmierci Trombiniego – stanowisko dyrektora muzycznego. Zajmując stanowisko dyrektora muzycznego Teatru Wielkiego, wystawił m.in. Straszny dwór i Hrabinę Stanisława Moniuszki, Goplanę Władysława Żeleńskiego, Fausta Charles’a Gounoda, Lohengrina Richarda Wagnera, Cyganerię Giacomo Pucciniego i Pajace Ruggera Leoncavalla. Był inicjatorem pierwszych w Warszawie regularnych koncertów symfonicznych orkiestry operowej, która pod jego batutą występowała w Sali Ratuszowej, Salach Redutowych oraz w Teatrze Wielkim. Czynnie uczestniczył w przygotowaniach do utworzenia w Warszawie Filharmonii. W 1900 roku został powołany na stanowisko jej dyrektora oraz pierwszego dyrygenta, a 5 listopada 1901 r. dyrygował inauguracyjnym koncertem z udziałem Ignacego Jana Paderewskiego w roli solisty w nowo wybudowanym gmachu Filharmonii. Tego samego roku zorganizował w Paryżu pierwszy Festiwal Muzyki Polskiej w ramach koncertów symfonicznych Edwarda Colonne. W 1903 r. ustąpił ze stanowiska w operze.

Od 1904 do 1907 roku był dyrektorem Instytutu Muzycznego w Warszawie i jako następca Zygmunta Noskowskiego kierował klasą gry orkiestrowej. W tym czasie wyjeżdżał na gościnne koncerty za granicę, podczas których dyrygował m.in. Orkiestrą Towarzystwa Filharmonicznego w Liverpoolu, Orkiestrą im. Hallégo w Manchesterze, a także w latach 1905–1906 Orkiestrą Symfoniczną Cesarskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu. W roku 1907 otrzymał zaproszenie na serię koncertów z London Symphony Orchestra w kilku miastach Wielkiej Brytanii, a po ich zakończeniu – propozycję objęcia Scottish Choral and Orchestral Union w Glasgow. Z orkiestrą w Glasgow pracował od 1910 do 1916 roku. Dyrygował w tym czasie także w Londynie (cykl koncertów muzyki słowiańskiej w 1913 i koncert muzyki brytyjskiej w 1914 roku), Petersburgu, Moskwie i Berlinie. W 1916 roku przeniósł się do Moskwy i tam kontynuował działalność dyrygencką, prowadząc w latach 1917–1918 orkiestrę Teatru Wielkiego oraz organizując cykl 10 koncertów symfonicznych.

W roku 1918 powrócił do Warszawy i wznowił współpracę z Filharmonią Warszawską. W 1919 r. został mianowany dyrektorem Konserwatorium, w którym prowadził jednocześnie klasę dyrygentury, zespoły kameralne i orkiestrę symfoniczną. Jego studentami byli m.in.: Kazimierz Wiłkomirski, Feliks Rybicki, Zbigniew Dymmek, Faustyn Kulczycki. Po trzech latach Młynarski zrezygnował z pracy pedagoga.

Także w 1919 r. objął stanowisko dyrektora i dyrygenta Opery Warszawskiej, na którym pozostał do roku 1929. W tym czasie wystawił ok. 15 spektakli polskich oper i baletów, a także premiery wielu arcydzieł światowego repertuaru, takich jak: Fidelio Ludwiga van Beethovena, Tristan i Izolda i Parsifal Richarda Wagnera, Dafnis i Chloe Maurice’a Ravela, Pulcinella i Pietruszka Igora Strawińskiego. W latach 20. XX w. dyrygował spektaklami Halki Stanisława Moniuszki m.in. w Wiedniu i Pradze, występował wielokrotnie z Orkiestrą Filharmonii Warszawskiej oraz na koncertach symfonicznych w Paryżu, Glasgow, Edynburgu, Bukareszcie, Zagrzebiu i Kopenhadze.

Od roku 1929 przebywał w Stanach Zjednoczonych, gdzie sprawował funkcję dziekana Wydziału Orkiestrowego i Operowego Curtis Institute of Music w Filadelfii, był dyrektorem filadelfijskiej opery, współpracował z filadelfijską orkiestrą symfoniczną. Na scenie operowej wystawił m.in. Carmen Georgesa Bizeta, Rigoletto, Bal maskowy, Aidę i Traviatę Giuseppe Verdiego, Madame Butterfly Giacomo Pucciniego, Borysa Godunowa Modesta Musorgskiego, Jasia i Małgosię Engelberta Humperdincka. Ponadto dyrygował koncertami symfonicznymi w Nowym Jorku i Waszyngtonie.

W roku 1931 powrócił do kraju z powodu choroby. Mimo kłopotów ze zdrowiem poprowadził 26 grudnia 1931 r. w Teatrze Wielkim w Warszawie spektakl Halki Stanisława Moniuszki. Wystąpił też kilka razy w Filharmonii Warszawskiej, dyrygował Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia. W sezonie 1932–1933 był ponownie dyrektorem Opery Warszawskiej. W roku 1932, za całokształt swojej pracy, otrzymał Nagrodę Muzyczną Miasta Warszawy. W tym samym roku poprowadził, z udziałem Wilhelma Backhausa, koncert podczas Festiwalu Beethovenowskiego w Filharmonii Warszawskiej. W 1934 r. został wybrany prezesem Stowarzyszenia Kompozytorów Polskich.

Emil Młynarski komponował m.in. polonezy, krakowiaki, mazury, sonaty, koncerty skrzypcowe, symfonie, a także opery, z których dwie pozostały nieukończone. Za swoje zasługi Emil Młynarski był wielokrotnie odznaczany, m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1923 r. oraz Złotym Krzyżem Zasługi w 1933 r.

Stryjecznym wnukiem Emila Młynarskiego był Wojciech Młynarski – muzyk, kompozytor, poeta, pochowany również w Alei Zasłużonych na Starych Powązkach. Emil Młynarski zmarł 5 kwietnia 1935 roku w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Starych Powązkach w Warszawie.

Nagrobek Emila Młynarskiego jest jedenasty w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Według ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, rząd 1, m. 17.

W grobie Emila Młynarskiego jest również pochowana jego żona, Anna Młynarska, zmarła 4 lipca 1960 r., oraz córka Aniela Rubinstein, primo voto Münz, żona genialnego pianisty Artura Rubinsteina. Aniela Rubinstein zmarła 31 grudnia 2001 roku w Nowym Jorku w wieku 93 lat. Ze związku z Arturem Rubinsteinem mieli czworo dzieci: Evę, Alinę, Johna i Paula.

Nagrobek Emila Młynarskiego sąsiaduje z nagrobkiem Bolesława Limanowskiego. Jego twórcą, tak jak nagrobka Limanowskiego, był Karol Tchorek, są więc zbliżone do siebie kompozycją, aczkolwiek nagrobek Młynarskiego wydaje się w kompozycji bardziej dopracowany. Wykonawcą nagrobka był Sypniewski. Pionowa płyta nagrobka została wykonana z granitu, w kształcie krzyża wysokiego na 427 cm, przyległego do muru. W dolnej części krzyża wkomponowany jest rzeźbiony medalion przedstawiający głowę Emila Młynarskiego z profilu oraz niżej inskrypcje:

EMIL MŁYNARSKI DYRYGENT I KOMPOZYTOR 18 VII 1870 5 IV 1935

ANIELA Z MŁYNARSKICH RUBINSTEIN 30 VII 1908 31 XII 2001

Na płycie nagrobnej inskrypcja:

Ś.P. Z TALKO-HRYNKIEWICZÓW ANNA MŁYNARSKA UR. 3.VII.1877 W IŁGOWIE ZM. 4.VII.1960 W KANSAS CITY U.S.A.