Karol Bohdanowicz

Był geologiem, geografem, badaczem Azji Środkowej i Północnej, pionierem geologii stosowanej. Profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego. Członek Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Karol Nereusz Bohdanowicz urodził się 29 listopada 1864 r. w Lucynie koło Witebska (obecnie Ludza na Łotwie) w rodzinie rzymskokatolickiej (według niektórych danych miał się urodzić w 1863 i taka data wyryta jest na nagrobku, 1865, a nawet w 1867 r.). Był synem Jana Pawła – sędziego powiatowego i Zofii z Kononowiczów. Miał starszego brata Angela, ur. w 1860 r., zm. w 1907 r., publicystę i krytyka literackiego.

Karol Bohdanowicz ukończył gimnazjum wojskowe w Niżnym Nowogrodzie i w 1881 r. rozpoczął studia w Instytucie Górniczym w Petersburgu, które ukończył w 1886 r. z tytułem inżyniera górniczego w specjalnościach: geologia, mineralogia i górnictwo. Od tego czasu rozpoczął się 15-letni okres jego życia poświęcony wielkim wyprawom badawczym, trwającym nieraz po kilka lat, przeważnie na tereny Azji Północnej i Środkowej. Dzięki nim stał się jednym z najwybitniejszych znawców tego kontynentu z końca XIX wieku. Pierwsza publikacja z 1885 r. dot. wyprawy badawczej na Ural rozpoczęła 62-letnią działalność naukową Karola Bohdanowicza, której wyniki zawarł w ponad 200 pracach.

W latach 1886–1900 kierował lub brał udział w badaniach geologicznych związanych z budową transkaspijskiej kolei żelaznej, poszukiwaniem złóż złota i nefrytu w Tybecie, z budową kolei transsyberyjskiej i odkryciem złóż soli, rud żelaza i nefrytu itp.

W 1901 r. Karol Bohdanowicz został powołany na geologa Komitetu Geologicznego w Petersburgu. W roku następnym rozpoczął wykłady z geologii w Instytucie Górniczym, a po przedstawieniu dysertacji na temat dwóch przekrojów głównego grzbietu Kaukazu otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w dwa lata później – profesora zwyczajnego.

Szczególnym zainteresowaniem Karola Bohdanowicza była geologia naftowa. W 1894 roku zwiedzał tereny naftowe Jawy, a w 1901 – Kalifornię, w związku z rozpoczęciem badań naftowych w okolicach Baku na Półwyspie Apszerońskim. Prowadził liczne poszukiwania złóż naftowych w Rumunii, Francji, Algierii i Tunezji. W latach 1901–1911 badał m.in. złoża naftowe i wody mineralne na Kaukazie oraz skutki trzęsień ziemi w Messynie. W 1905 r. po raz pierwszy zetknął się ze złożami cynku i ołowiu w Zagłębiu Dąbrowskim, co przyczyniło się do naukowego opracowania i udokumentowania złóż, dzięki czemu nastąpił w tym obszarze rozwój kopalnictwa rud cynkowo-ołowiowych.

W 1913 r. Karol Bohdanowicz został powołany na wicedyrektora Komitetu Geologicznego, a w rok później – na dyrektora, tj. w randze rzeczywistego radcy stanu, co było wyrazem uznania dla jego nieprzeciętnej wiedzy. Na tym stanowisku pozostawał w trudnych czasach I wojny światowej. W 1916 r. na zlecenie rosyjskich władz badał złoża złota, rudy, wolframu i cyny w Portugalii i Hiszpanii. W 1917 r. Rada Regencyjna Królestwa Polskiego wysunęła jego kandydaturę na stanowisko dyrektora Państwowego Instytutu Geologicznego w odrodzonej Polsce. Wydarzenia w Rosji uniemożliwiły mu jednak powrót do kraju. Granicę polsko-rosyjską przekroczył dopiero w lipcu 1919 r. Wówczas objął początkowo stanowisko geologa w funkcji dyrektora w polskim przemyśle naftowym w firmie Standard-Nobel.

W 1920 r. został prezesem Polskiego Towarzystwa Geologicznego. W latach 1921–1935 mianowany profesorem zwyczajnym geologii stosowanej i złóż minerałów użytecznych na Akademii Górniczej w Krakowie, gdzie zorganizował od podstaw Katedrę Geologii Stosowanej. Miał niezwykłe zdolności pedagogiczne – stworzył nowoczesny na tamte czasy kierunek kształcenia młodych geologów-górników. Lata 1922–1923 to czas podróży Bohdanowicza po Łotwie, Francji, Hiszpanii i Algierii.

W 1935 r. został wyróżniony tytułem doktora honoris causa za wybitną działalność naukową, organizacyjną i pedagogiczną oraz tytułem honorowego profesora Akademii Górniczej. W 1936 r. Bohdanowicz przeszedł na emeryturę, lecz już w kwietniu 1938 r., w wieku 72 lat, został mianowany dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego i był nim do 1947 r. (z przerwą w latach II wojny światowej).

Wielkie zamierzenia K. Bohdanowicza przerwała na pięć lat II wojna światowa, w czasie której nie chciał pracować w Instytucie Geologicznym pod wrogim kierownictwem. Napisał wówczas swe wielkie, trzytomowe dzieło na temat surowców mineralnych świata. Praca została opublikowana w latach 1952–1953 przez Państwowy Instytut Geologiczny. Po zakończeniu wojny, w 1945 r., Bohdanowicz podjął znów dzieło odbudowy zniszczonego kompletnie Instytutu Geologicznego, przebywając początkowo w Krakowie, a później w Warszawie.

Karol Bohdanowicz pozostawił 217 prac naukowych, ponad połowę w jęz. rosyjskim; 60 z nich poświęcił kruszcom, 40 – geologii ropy naftowej, 5 – geologii węgla, a 112 – głównie geologii stosowanej. Odznaczony został Krzyżem Komandorskim (1936) i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta (1947).

Niewiele wiadomo o życiu prywatnym Karola Bohdanowicza. Był dwukrotnie żonaty – pierwszą żoną była Pelagia z domu Rozanow, zmarła w 1911 r. W 1916 r. ożenił się po raz drugi z Heleną z domu Raube, ur. w 1898 r., zmarłą 28 kwietnia 1975 r. Prawdopodobnie nie miał własnych dzieci, ale wiadomo, że opiekował się czwórką dzieci zmarłego w 1907 r. brata Angela i pisarki Tatiany Aleksandrowny (1872–1942) z domu Kril’.

Karol Bohdanowicz po długiej chorobie zmarł dnia 5 czerwca 1947 r., został pochowany na Powązkach w Alei Zasłużonych.

Nagrobek Karola Bohdanowicza jest dwudziesty w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Według ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 28.

Nagrobek wykonany jest z granitu. Na pionowej płycie o wysokości 245 cm widnieje wykonany w metalu medalion z podobizną Karola Bohdanowicza, a niżej inskrypcje (metalowymi literami):

Ś. P. INŻ.-GÓRN. KAROL BOHDANOWICZ 1863–1947 GEOLOG GEOGRAF PROFESOR

Jak widać, na nagrobku została wyryta data urodzenia Karola Bohdanowicza – 1863 r., natomiast źródła podają rok 1864.

oraz niżej:

HELENA BOHDANOWICZOWA ŻONA ZM. DN. 28. IV. 1975 R.

Na poziomej płycie nagrobnej z granitu jest widoczna płaskorzeźba wykonana w metalu, przedstawiająca dwa skrzyżowane kilofy oraz napis – łacińska sentencja:

MENT ET MALLEO

co oznacza MYŚLĄ I MŁOTEM i jest dewizą geologów.