Konstanty Laidler

Był chemikiem, jednym z głównych twórców nowoczesnego przemysłu chemicznego w Polsce. Organizował odbudowę po zniszczeniach wojennych i rozbudowę Zakładów Azotowych w Kędzierzynie. Był inicjatorem i organizatorem badań i produkcji chemikaliów dla przemysłu i rolnictwa.

Konstanty Laidler urodził się 13 sierpnia 1909 roku w Czerniowcach (obecnie Ukraina). Jego ojciec miał na imię Kazimierz. W 1927 roku ukończył IV Państwowe Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie. Od 1928 do 1933 roku studiował chemię na Politechnice Lwowskiej, a po jej ukończeniu, od 1934 roku, rozpoczął pracę w Laboratorium Badawczym Rafinerii „Polnin” w Drohobyczu. Zajmował się m.in. ekstrakcją rozpuszczalnikową olejów mineralnych.

We wrześniu 1934 roku zgłosił się do odbycia jednorocznej ochotniczej służby wojskowej. Przez pierwszych dziesięć miesięcy uczył się w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, a następnie odbył dwumiesięczną praktykę w jednostce artylerii. W tym czasie mieszkał we Lwowie przy ul. Ossolińskich 17a. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1937 roku i siódmą lokatą w korpusie oficerów rezerwy artylerii.

W latach 1935–1936 pracował w Koksowni Polskich Kopalń Skarbowych w Knurowie, skąd pod koniec 1936 roku przeszedł do Wydziału Badawczego Państwowych Zjednoczonych Fabryk Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach. W tych latach prowadził również w Mościcach prace badawcze nad aldehydem mrówkowym.

Po wybuchu II wojny światowej, po kampanii wrześniowej, przedostał się najpierw do Francji, a następnie do Szkocji. W Szkocji pełnił funkcję oficera obserwacyjnego dywizji pancernej. Następnie pracował w Biurze Studiów Wojskowego Instytutu Technicznego w Edynburgu i w Londynie w sekcji paliwowej, a później, od 1943 do 1947 roku, w Firmie Budowy Instalacji Chemicznych „Banog” („Bamag”) w Londynie, najpierw jako doradca techniczny, a następnie jako zastępca kierownika Biura Kwasu Azotowego i Nawozów Azotowych.

W 1947 roku wrócił do Polski i praktycznie od tego czasu rozpoczęła się jego kariera zawodowa. Doceniany i szanowany jako specjalista-chemik, był zatrudniany na odpowiedzialnych stanowiskach w firmach chemicznych. Od czerwca do 31 grudnia 1947 roku był głównym inżynierem w firmie „Pękachem” w Gliwicach. W kolejnym roku przeszedł do Zjednoczenia Nawozów Sztucznych w Gliwicach, kolejno na stanowiska kierownika Działu Inwestycji oraz kierownika Biura Budowy III Fabryki Związków Azotowych „Kędzierzyn”, gdzie nadzorował prace związane z odbudową po zniszczeniach wojennych. Od 1 października 1948 do 31 stycznia 1949 roku pełnił obowiązki dyrektora naczelnego Zakładów Azotowych w Kędzierzynie i równolegle dyrektora Działu Projektowania, Koordynacji i Inwestycji Zakładów Przemysłu Azotowego w Kędzierzynie. Od lutego 1949 do 31 marca 1952 roku był zastępcą dyrektora ds. technicznych, a następnie do 30 czerwca 1955 roku – zastępcą dyrektora ds. inwestycyjnych. Nakreślił wieloletni program produkcji i rozwoju Zakładów Przemysłu Azotowego, tworząc logicznie i technologicznie powiązaną strukturę produkcji nawozowej i organicznej. Kierował budową, rozruchem i pierwszym okresem eksploatacji tego dużego kombinatu chemicznego.

Z jego inicjatywy podjęto w Kędzierzynie, po raz pierwszy na terenie Polski, produkcję mocznika. Uruchomiono również produkcję dwucyjanodwuamidu, melaminy, metanolu, formaliny, pomocniczych środków dla włókiennictwa oraz nawozów płynnych, w tym wody amoniakalnej.

W latach 1955–1960 był wicedyrektorem, a następnie dyrektorem Departamentu Techniki Ministerstwa Przemysłu Chemicznego. W 1964 roku stanął na czele podległego resortowi Instytutu Chemii Ogólnej. Od 1966 roku zajmował stanowisko wiceministra w komitecie ds. Nauki i Techniki. Był współtwórcą programu rozwoju polskiej petrochemii, zwolennikiem i inicjatorem rozwoju przemysłowych placówek naukowo-badawczych.

W maju 1952 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, a w lutym 1954 roku – Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1955 roku otrzymał zespołową Nagrodę Państwową za opracowanie metod i zaprojektowanie urządzeń do wytwarzania i oczyszczania gazu, produkcji kwasu azotowego i saletrzaku w Zakładach Azotowych w Kędzierzynie.

O jego życiu prywatnym wiadomo niewiele; źródła skupiają się raczej na przebiegu jego działalności zawodowej. Wiadomo jedynie, że prawdopodobnie ożenił się w 1940 roku.

Konstanty Laidler zmarł w Warszawie 17 stycznia 1969 roku. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Stare Powązki.

Nagrobek Konstantego Laidlera jest sto pierwszy w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Wg ewidencji cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, Rząd 1, miejsce 145.

Nagrobek i pionowa płyta inskrypcyjna o wysokości 125 cm wykonane są z granitu. Na pionowej płycie nagrobka widnieje wyraźny, duży napis:

KONSTANTY LAIDLER CHEMIK 1909 – 1969

Z boku nagrobka umieszczona jest tabliczka o treści:

FUNDATORZY ZAKŁADY AZOTOWE – KĘDZIERZYN MINISTERSTWO PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO ZARZĄD GŁÓWNY SITPCH-em ODDZIAŁ WARSZAWSKI SITPCH-em