Michał Ierzy Poniatowski

Duchowny, polityk, ostatni prymas przed upadkiem Rzeczpospolitej

Był najmłodszym bratem króla Stanisława Augusta. Pierwsze nauki pobierał u księży teatynów w Warszawie. Święcenia kapłańskie przyjął w 1761 roku. Już 3 lata później został opatem czerwińskim, a w 1773 – biskupem płockim. Bardzo szybko piął się po szczeblach kariery duchownej i w 1782 został administratorem biskupstwa krakowskiego, a dwa lata później arcybiskupem gnieźnieńskim. Opisywany był jako bardzo człowiek pobożny, zawsze chętny do pomocy, który nie miał problemu z wydaniem własnych pieniędzy dla dobra parafii. Przyłożył się także do sprawy wychowania publicznego. Po utworzeniu Komisji Edukacyjnej dołączył do jej składu i zapisał się w jej historii jako jeden z najgorliwszych i najczynniejszych członków. Wpłynął także na reformę szkół zarówno w Koronie, jak i na Litwie. Był jednym z inicjatorów przekazania na cele oświatowe majątku po rozwiązanym zakonie jezuitów. Po pewnym czasie, najmłodszy z Poniatowskich postanowił spróbować swoich sił w polityce. Jego osoba budziła bardzo dużą niechęć ze względu na poglądy, których nie ukrywał – że Rzeczpospolita może utrzymać się tylko będąc w dobrych stosunkach z Rosją. Pomimo jego dobrych intencji był osobą nielubianą, przeciwko niemu nagromadziło się bardzo dużo niechęci czym poczuł się dotknięty i w 1789 roku na dwa lata wyjechał z kraju i podróżował po Europie. Po powrocie wszedł w skład Straży Praw, gdzie jednak nie działał zbyt aktywnie skupiając się tylko na powierzonej mu sferze edukacji. Jego stosunek do Targowicy był niechętny, jednak poparł króla w decyzji o przystąpieniu do Konfederacji Targowickiej. Pomimo rosyjskich nacisków odmówił udziału w Sejmie Grodzieńskim.

Według oficjalnej informacji prymas zmarł po kilkudniowej chorobie. Jednakże funkcjonuje również wersja, że zażył truciznę, aby uniknąć samosądu ze strony ludu.