Narcyza Żmichowska

Słynęła z oryginalnych i odważnych jak na swoje czasy poglądów. Pisała, że największym obowiązkiem ciążącym na ludziach jest obowiązek bycia szczęśliwym. Nie lubiła Mickiewicza, którego poznała, i nie pochwalała romantycznego mitu mówiącego o wyjątkowości artysty, stawianiu go ponad innych ludzi. Wieszcza nazywała "głupim Litwinem". Narcyza Żmichowska swoim życiem udowodniła, że liczą się praca u podstaw i edukacja. Urodziła się 4 marca 1819 roku w Warszawie. Pochodziła z rodziny silnie patriotycznej. Jej dziadek brał udział w insurekcji kościuszkowskiej, a brat Erazm walczył w powstaniu listopadowym – po jego upadku udał się na emigrację do Francji. Także Narcyza angażowała się w tajne działania, co skończyło się dla niej skazaniem na półtora roku więzienia. Z wykształcenia była dyplomowaną nauczycielką. Jako 17 latka została guwernantką u rodziny Zamoyskich i wyjechała z nimi do Paryża. Mimo utraty posady nie wróciła do kraju. Została w Paryżu z bratem. Uczęszczała do francuskich bibliotek i doskonaliła znajomość języka. Pobyt we Francji spowodował w niej całkowitą zmianę: stała się ekscentryczką, śmiało wypowiadającą swoje poglądy i publicznie palącą cygara. Doskonały francuski oraz wszechstronne wykształcenie pozwoliły jej łatwo znaleźć pracę nauczycielki domowej czworga dzieci Stanisława Kisieleckiego w majątku pod Łomżą. Często wyjeżdżała do Warszawy, gdzie nawiązała kontakt z miejscowymi intelektualistami. Głównym żywiołem Narcyzy była jej działalność dydaktyczna. Zgromadziła wokół siebie grono przyjaciółek-uczennic, które nazywała "entuzjastkami". Żmichowska podchodziła do każdej ze swoich podopiecznych indywidualnie, pomagając im wydobyć z siebie swoje największe zalety. Choć w jej otoczeniu było wiele emancypantek, nie uważała, że każda kobieta jest stworzona do aktywnego uczestnictwa w życiu politycznym. Przeciwnie. Wiedziała, że niektóre z nich najlepiej odnajdą się w rolach żon i matek. Debiut literacki Narcyzy Żmichowskiej nastąpił na łamach „Pierwiosnka”, zaczęła też publikować artykuły w czasopismach: „Pielgrzym” i „Przegląd Naukowy”. Za najważniejsze dzieło pisarki uchodzi "Poganka". To powieść o mężczyźnie, którego uczucie naraża na konflikt z rodziną i sprawia, że dystansuje się od dotychczasowego życia. "Poganka" jest mocno osadzona w biografii samej Żmichowskiej. Według badaczy życiorysu pisarki, bohater książki jest transpozycją Żmichowskiej, która opisała w książce uczucie, jakie łączyło ją z jej przyjaciółką Pauliną Zbyszewską. Równie ważne w dorobku literackim pisarki jest jej ostatnie, niedokończone dzieło – "Czy to powieść?". Jest to historia dzieciństwa autorki, która w świetny sposób pokazała realia życia codziennego w ówczesnej Polsce. Pod koniec życia ciężko chorą Żmichowską opiekowała się jej siostrzenica. Pisarka zmarła 25 grudnia 1876 roku.