Stanisław Czajkowski

Był malarzem, profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Malował realistyczne pejzaże, sceny z życia polskich wsi i małych miasteczek, reprezentował nurt młodopolskiego symbolizmu i umiarkowanego realizmu. Urodził się w 1878 roku w Warszawie, zmarł w Sandomierzu w 1954 roku.

Stanisław Jan Maurycy Czajkowski urodził się 9 marca 1878 w Warszawie, w rodzinie Wojciecha i Adeli z Ziembińskich, był bratem starszego o 6 lat Józefa Czajkowskiego. Naukę malarstwa rozpoczął u Wojciecha Gersona. W latach 1896–1903 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera i Leona Wyczółkowskiego. W 1898 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium u Ludwiga von Hertericha. W latach 1904–1906 studiował w paryskiej Académie Julian – na uczelniach i w miejscach, w których wcześniej studiował jego brat Józef. Nad artystycznym rozwojem Stanisława czuwał jego starszy brat, Józef Czajkowski, malarz, architekt, projektant wnętrz, zasłużony dla nobilitacji sztuk dekoracyjnych profesor warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych i współzałożyciel Spółdzielni Artystów „Ład”.

Po powrocie do Krakowa kontynuował studia w Akademii Sztuk Pięknych u Jana Stanisławskiego. W 1908 został członkiem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”.

Przedmiotem jego malarskich zainteresowań były krajobrazy oraz tematyka polskiej wsi. W swojej twórczości zajmował się głównie krajobrazem i tematyką wiejską. W Polsce prezentował swoje prace na wystawach głównie w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych oraz w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie.

Po wybuchu I wojny światowej, w 1914 r. wyjechał do Holandii, tam studiował dzieła siedemnastowiecznych mistrzów. Przebywając w Holandii, urządził w 1917 r. trzy monograficzne wystawy swego malarstwa, w Rotterdamie, w Hadze i Amsterdamie.

Od 1926 r. zamieszkał na stałe w Warszawie, gdzie w latach 1927–1928 w Szkole Sztuk Pięknych prowadził kurs pejzażu. Chociaż osiadł w Warszawie, to jednak wiele czasu spędzał w Kazimierzu Dolnym i Sandomierzu, pięknych i zabytkowych miasteczkach przyciągających urodą krajobrazów, dawną architekturą i specyficznym folklorem. Oprócz pejzaży artysta najchętniej malował sceny z życia małych miasteczek i wsi. W 1930 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1937 r. profesorem zwyczajnym w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W latach 1931–1932 pełnił funkcję dziekana Wydziału Malarstwa. W 1938 r. został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Podczas wojny i okupacji niemieckiej przebywał w Warszawie, gdzie uczestniczył w tajnym nauczaniu. Po upadku powstania warszawskiego w 1944 r. przeniósł się do Sandomierza, gdzie mieszkał do śmierci. Zmarł 20 sierpnia 1954 r. w Sandomierzu. Został pochowany na cmentarzu katedralnym w Sandomierzu. W grobowcu rodzinnym na Starych Powązkach w Warszawie w Alei Zasłużonych jest tylko symboliczny grób Stanisława Czajkowskiego.

Nagrobek Józefa i Stanisława Czajkowskich jest dwudziesty pierwszy w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Wg ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, Rząd 1, miejsce 27.

Na pionowej płycie nagrobnej z piaskowca, obok krzyża, widnieje inskrypcja:

JÓZEF CZAJKOWSKI PROFESOR AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH 1872 – 1947

STANISŁAW CZAJKOWSKI PROFESOR AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH 1878 – 1954