Stanisław Dygat

Był powieściopisarzem, dramaturgiem, scenarzystą filmowym, felietonistą, tłumaczem.

Stanisław Dygat urodził się 5 grudnia 1914 r. w Warszawie. Pochodził z rodziny polsko-francuskiej. Jego ojciec Antoni, architekt, projektant wielu przedwojennych budynków, urodził się we Francji, więc jego syn Stanisław miał również francuskie obywatelstwo. Rodzina miała mocne tradycje patriotyczne – prapradziadek Ludwik Mierosławski był przywódcą Powstań w Wielkopolsce w 1846 i w 1848 roku i pierwszym dyktatorem Powstania Styczniowego, a dziadek Ludwik Dygat był uczestnikiem zrywu w 1863 roku.

Po ukończeniu Liceum im. Mikołaja Reja w Warszawie Dygat rozpoczął studia. Miał być architektem, albo filozofem, albo pianistą. 3 razy zaczynał studia, ale żadnych nie ukończył. Nie pasowała mu forma nauki na uniwersytecie jako nieciekawa i odpychająca. Stwierdził wreszcie, że będzie pisarzem, pisanie jest najłatwiejsze, bo przecież coś w życiu trzeba robić. Podejmował liczne próby literackie, ale żadnego tekstu nie udało mu się doprowadzić do końca. Wreszcie udało się i w 1938 r. zadebiutował opowiadaniem „Różowy kajecik”. Gdy nadeszła II wojna, jako obywatel francuski, został internowany i przez kilka miesięcy przebywał w obozie dla cudzoziemców w Konstancji nad Jeziorem Bodeńskim. Znalazło to odzwierciedlenie w jego debiutanckiej powieści „Jezioro Bodeńskie” z 1946 roku, będącej swoistym rozrachunkiem z Polską przedwojenną. Prozą podważającą rodzimą martyrologię, drwiącą z romantycznej tradycji polskiego bohaterstwa. Po wojnie mieszkał kolejno w Krakowie, Łodzi, Wrocławiu, a od 1950 roku w Warszawie. „Jezioro Bodeńskie” okazało się bardzo dużym sukcesem, później przyszły kolejne powieści: „Pożegnania” (1948), „Podróż” (1958), „Disneyland” (1965), „Karnawał” (1968), „Dworzec w Monachium” (1973) oraz kilka zbiorów opowiadań. Po powrocie do Warszawy związany był z kulturalnym podziemiem. Był jedną z centralnych postaci życia artystycznego i towarzyskiego stolicy, skupiał wokół siebie liczne grono pisarzy, filmowców, sportowców. Przyjaźnił się z Tadeuszem Konwickim, Kazimierzem Kutzem. Współpracował z wieloma czasopismami, między innymi: „Kuźnicą”, „Twórczością”, „Przeglądem Kulturalnym”, „Życiem Literackim”, „Literaturą”, „Polityką”. Należał do Związku Literatów Polskich. Tłumaczył z angielskiego, francuskiego, czeskiego, rosyjskiego: Sartre’a, Delarue, Eurypidesa, Sofoklesa, Szekspira, Szajnina i Haška. Za najważniejsze jego tłumaczenia uchodzą: „Wieczór Trzech Króli” Williama Szekspira i „Król Edyp” Sofoklesa. Truman Capote zachwycił się jego adaptacją „Śniadania u Tiffany’ego” do tego stopnia, że zrezygnował z tantiem autorskich, żeby przedstawienie warszawskiego Teatru Komedia mogło w 1965 roku dojść do skutku. Książki Dygata doczekały się licznych przekładów (między innymi na angielski, francuski, litewski, niemiecki, rosyjski, szwedzki, węgierski) oraz adaptacji filmowych, teatralnych i radiowych. Za tymi sukcesami nie szły jednak w parze pieniądze. Notorycznie bez grosza, oczekiwał na wpływy ze sprzedaży książek. Wsparcia finansowego nieraz udzielał mu mieszkający we Francji ojciec. Stanisław Dygat był dwukrotnie żonaty, pierwszą żoną była aktorka, ur. w 1917 r. Władysława Nawrocka. Za to, że w czasie okupacji grała w teatrze, który jawnie pracował pod nadzorem i cenzurą władz niemieckich, została po 1945 r. osądzona przez sąd Związku Artystów Scen Polskich. Dostała wilczy bilet i przez lata trudno było jej znaleźć pracę w stolicy. W 1945 r. urodziła im się córka Magda. Oboje byli młodymi, nieodpowiedzialnymi rodzicami, zdarzyło im się zostawić maleńkie dziecko w restauracyjnej szatni i zapomnieć, wrócić do domu bez dziecka. Magda Dygat napisała jako dorosła osoba książkę „Rozstania”, rodzinną historię, a zarazem barwny obraz życia artystycznego lat 50., 60. i 70. XX wieku. Jest to też próba rozliczenia niełatwych rodzinnych stosunków córki z ojcem i jego drugą żoną Kaliną Jędrusik, która, delikatnie mówiąc, za Magdą Dygat nie przepadała.

W latach 50. Dygat poznał i ożenił się z Kaliną Jędrusik. Tworzyli, jak ,,na tamte czasy, niestereotypowy, otwarty związek – w sprawach seksu dali sobie całkowicie wolną rękę. „Cudowne małżeństwo, niedojrzałe dzieci kosmosu” – komentował ich przelotne romanse, kolejne odejścia i powroty, Kazimierz Kutz.

Stanisław Dygat nie krył krytycznego nastawienia do poczynań władzy. W 1964 roku podpisał słynny „List 34” w obronie wolności słowa, a w styczniu 1976 roku był jednym z sygnatariuszy „Memoriału 101”, skierowanego do Sejmu przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji. Wystarczyło, żeby trafić pod baczną obserwację bezpieki. Jego twórczość znalazła się na indeksie i obowiązywał całkowity zakaz publikacji jego książek. Szykanowany, nie wytrzymał ciążącej na nim presji. Zmarł na zawał serca 29 stycznia 1978 roku w Warszawie. Po latach została z nim pochowana jego żona Kalina Jędrusik.