Stanisław Hiszpański

„Jestem szewcem” – tak miał mówić o sobie – gdy pojawiał się w nowym towarzystwie. Był jednak kimś daleko większym. Urodził się w Saratowie - w rodzinie Stanisława Antoniego i Zofii z Kwiatkowskich. Był trzecim z kolei Stanisławem Hiszpańskim, spadkobiercą znanej warszawskiej firmy szewskiej w Warszawie. Zanim przejął firmę od ojca, po maturze i uzyskaniu dyplomu czeladnika podjął pieszą podróż z Warszawy, przez Czechy, Niemcy, Szwajcarię i Francję do Paryża. Po drodze uczył się języków i fachu, zawierał znajomości i pracował. Podczas lat spędzonych za granicą opanował do perfekcji francuski, niemiecki, rosyjski, angielski i czeski. W Paryżu - podjął pracę robotnika w garbarni - by poznać tajemnice jakości skór - a jednocześnie - rozpoczął studia prawnicze na Sorbonie. Z dyplomem magistra wrócił do Warszawy, ale nie do kancelarii tylko do zakładu ojca. Firma szewska rodziny Hiszpańskich była nietuzinkowa. Miała siedziby w Polsce i w krajach na 5 kontynentach. Klientami byli artyści, arystokraci oraz generalicja, a także uczestnicy zawodów hippicznych, dyplomaci i politycy. Stanisław był w pełni oddany firmie – przyjmował klientów, koordynował i nadzorował wszelkie prace oraz księgowość. Hiszpański słynął także z dobrych relacji z pracownikami. Trzon firmy stanowili majstrowie szewscy. Było ich 20, każdy był superspecjalistą, a także artystą. Według relacji spadkobierców – w czasie fali strajków u progu XX wieku - szewcy Hiszpańskiego nie chcieli porzucać pracy. Stanisław, jako zdeklarowany socjalista, namawiał ich, aby brali udział w protestach, bo, jak przekonywał, solidarność obowiązuje. Hiszpański nie należał do żadnej partii, jednakże wspierał PPS. W jego mieszkaniach, kijowskim i warszawskim, ukrywali się działacze patriotyczni (Józef Piłsudski) i rewolucyjni (Feliks Dzierżyński, Julian Marchlewski, Michał Mirza-Sulkiewicz, Róża Luksemburg, Stefania Sempołowska). Wszyscy z wyrokami carskimi. W czasie pobytu w Kijowie Hiszpański znalazł się wśród inicjatorów i założycieli Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Był członkiem pierwszego zarządu Związku Sokołów Polskich w zaborze rosyjskim. Przed I wojną światową, w oparciu o nowatorskie idee skautingu oraz „Sokoła”, Hiszpański współtworzył w konspiracji przyszłe Harcerstwo Polskie. W jego posiadłości w okresie zaboru mieściła się zakonspirowana kwatera główna harcerstwa. Po odzyskaniu przez Polskę Niepodległości, w roku 1918 Stanisław Hiszpański wraz z żoną przekazali Skarbowi Państwa całą biżuterię - rodową i osobistą. Hiszpańscy nabyli też posiadłość nad rzeką Świder pod Warszawą. „Osada Kilińskie” - bo taką nosiła nazwę – najpierw służyła jako tajna baza edukacji patriotycznej - a w odradzającej się Polsce - w 1922 roku - Hiszpański przekazał ją naukowcom. Nazwał ją Mądralinem. Okres największej świetności Mądralina to międzywojnie. W 1952 r. został przejęty przez PAN i służył jako ośrodek konferencyjny. Obecnie nie działa. Stanisław Feliks Hiszpański zginął we wrześniu 1939 roku w czasie bombardowania Warszawy. Jego ciała nie odnaleziono. Grób-głaz, który znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie ma charakter symboliczny. Stanisław został na nim uwieczniony wraz z innymi członkami rodziny Hiszpańskich.