Stanisław Lubomirski

Przemysłowiec, finansista, jeden z najbardziej wpływowych przedstawicieli biznesu, był m.in. prezesem naczelnej organizacji związków i zrzeszeń kapitałowych „Lewiatan”, Centralnego Związku Przemysłu Polskiego, Związku Banków Polskich, prezesem lub członkiem zarządu czołowych firm polskich.

Stanisław Sebastian Lubomirski urodził się 31 stycznia 1875 r. w Krakowie. Jego ojcem był książę Eugeniusz Adolf, znamienity ziemianin i kolekcjoner, matką Róża z Zamoyskich, herbu Jelita. Miał pięcioro rodzeństwa: był bratem Róży Zofii (1860–1881), Stefana Andrzeja, Władysława, Konstantego Eugeniusza Andrzeja (1868–1934) i Krystyny Marii Aleksandry (1871–1958). Brat Stanisława, Stefan, był pierwszym prezesem Polskiego Komitetu Olimpijskiego.

Stanisław Lubomirski ukończył szkołę średnią w Krakowie, a następnie kształcił się na renomowanych uczelniach niemieckich, m.in. w Berlinie i Fryburgu. Po studiach powrócił do kraju i praktycznie od razu przystąpił do działalności związanej z finansami. Nie miał wykształcenia ekonomicznego, ale miał inne ważne cechy – zdolności i wiedzę. Prawdopodobnie istotną rolę w jego życiu i karierze odegrały geny przodków.

Jeden z jego protoplastów – Sebastian Lubomirski, żyjący w latach ok. 1546–1613, był twórcą potęgi ekonomicznej rodu; ok. 1581 roku został żupnikiem krakowskim. Było to pierwsze stołeczne stanowisko pełnione przez przedstawiciela rodu Lubomirskich. Sebastian, obejmując stanowisko żupnika, cieszył się poparciem króla Stefana Batorego. Otworzył prywatny szyb solny o nazwie „Kunegunda” w Sierczy, który był eksploatowany przez około sto lat. Pieniądze uzyskane z handlu solą umożliwiały budowanie przez kolejne pokolenia pozycji ekonomicznej rodu. Dodatkowe korzyści, które wzmocniły znaczenie ekonomiczne rodu, przyniosło małżeństwo jego syna Stanisława w 1613 roku z Zofią Ostrogską, która w posagu wniosła Stanisławowi nie byle jaki majątek: 18 miast, 313 wsi i 163 folwarki. Lubomirscy starali się zresztą zawierać małżeństwa, które pomnażały i tak niezwykle wielki majątek.

Wieki później, na przełomie XIX i XX w., Stanisław książę Lubomirski wspólnie z ekonomistą Henrykiem Radziszewskim założyli Krajowy Dom Bankowy w Warszawie, przekształcony wkrótce w Bank Przemysłowy Warszawski, działający w formie spółki akcyjnej, z Lubomirskim jako prezesem. Młody książę, obdarzony żyłką do interesów odziedziczoną po przodkach, równolegle inwestował w wiele inicjatyw z zakresu przemysłu, nie tylko na ziemiach polskich.

5 marca 1905 r. w Zakopanem ożenił się z ur. w 1877 r. Jadwigą Bożeniec-Jełowicką. Małżeństwo nie doczekało się potomstwa. Jadwiga Lubomirska zmarła wiele lat po mężu, w 1965 roku.

W historii polskiego przemysłu i lotnictwa Stanisław Lubomirski zapisał się utworzeniem pierwszej na ziemiach polskich cywilnej szkoły pilotów i fabryki samolotów. W roku 1910 założył Warszawskie Towarzystwo Lotnicze „Awiata”. Pierwsze lotnisko „Aviaty” mieściło się na Polu Mokotowskim, na terenie zajmowanym również przez wojsko carskie, ale książę Lubomirski uzyskał od urzędników carskich zgodę na jego użytkowanie. Sam nigdy nie usiadł za sterami samolotu, twierdząc, że „życie i kości jeszcze mu miłe”.

Obdarzany powszechnym szacunkiem i zaufaniem, był członkiem rad nadzorczych, prezesem lub członkiem zarządu wielu firm i instytucji finansowych w Polsce i za granicą, m.in. Centralnego Związku Przemysłu Polskiego, Rady Naczelnej Związku Banków w Polsce, Towarzystwa Przemysłu Metalowego „K. Rudzki i Spółka”, Zakładów Przemysłu Tłuszczowego i Olejarskiego „Union” w Gdyni, Polskich Zakładów Elektrycznych Brown Boveri SA, Giełdy Pieniężnej w Warszawie, Rady Banku Polskiego, Spółki Akcyjnej Wyrobów Bawełnianych „I.K. Poznański” w Łodzi, Towarzystwa Ubezpieczeń „Polonia” SA, Banque Franco Polonaise, Towarzystwa Assicurazioni Generali Trieste, Towarzystwa Resursy Kupieckiej, Modrzejowskich Zakładów Górniczo-Hutniczych SA, Banku Handlowego SA w Warszawie, Kabel Polski SA w Bydgoszczy.

Był jednym z najbardziej zapracowanych biznesmenów w Europie.

We wrześniu 1925 r. został wyróżniony Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Za zasługi w obszarze rozwoju bankowości w kwietniu 1926 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Wyjechał na odpoczynek do Karlowych Varów w Czechosłowacji i tam, po krótkiej, ciężkiej chorobie, zmarł 16 sierpnia 1932 roku. Nabożeństwo żałobne było odprawione w poniedziałek, 22 sierpnia 1932 r. o godz. 11.00 w Kościele Św. Aleksandra, po czym został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim tymczasowo w Katakumbach. Być może ta „tymczasowość” wynikała z niedostatecznego czasu na wykonanie nagrobka w Alei Zasłużonych.

Nagrobek Stanisława Księcia Lubomirskiego jest ósmy w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Wg ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, Rząd 1, miejsce 14.

Na ścianie na murze jest umieszczona pionowa płyta z masywnym krzyżem z granitu o barwie brązowej, niżej ustawiono dwa granitowe kwietniki.

Nagrobek Stanisława Księcia Lubomirskiego jest wykonany z granitu w tonacji różowo-brązowej, na płycie nagrobnej widnieje inskrypcja:

STANISŁAW KSIĄŻE LUBOMIRSKI 1875 + 1932 DZIAŁAŁ – JEDNOCZYŁ – TWORZYŁ