Stanisław Ostoja-Chrostowski

Stanisław Ostoja-Chrostowski urodził się 14 grudnia 1900 roku w Warszawie. Jego rodzice: Pius i Wanda Magdalena z Jakackich. Jako niespełna dziesięcioletnie dziecko znalazł się z rodzicami w Moskwie. W Rosji ukończył gimnazjum i rozpoczął studia artystyczne. W 1921 roku rodzina powróciła do Polski, a Ostoja-Chrostowski kontynuował studia w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Trwało to kilka lat — w międzyczasie uczelnia uzyskała zaszczytny tytuł Akademii Sztuk Pięknych. Do 1928 roku studiował malarstwo pod kierunkiem Tadeusza Pruszkowskiego. Dyplom potwierdzający uzyskanie specjalności w dziedzinie grafiki, wieńczący studia pod kierunkiem m.in. Władysława Skoczylasa, Edmunda Bartłomiejczyka, Ludwika Gradowskiego i Bonawentury Lenarta, otrzymał dopiero w kwietniu 1934 roku. Brak dyplomu aż do 1934 roku w niczym mu nie przeszkadzał, gdyż był już wówczas wziętym grafikiem, współzałożycielem Koła Artystów Grafików Reklamowych. Zdążył również wejść w skład prestiżowego komitetu wykonawczego oraz sądu konkursowego I Międzynarodowej Wystawy Drzeworytów, zorganizowanej w Warszawie w 1933 roku. Na wystawie tej zdobył I nagrodę w konkursie na jej plakat. Dyplom był więc dla niego tylko formalnym potwierdzeniem kwalifikacji zawodowych rytownika, aktywnego już od 1927 roku. Początkowo Ostoja-Chrostowski inspirował się twórczością Władysława Skoczylasa, malarza uważanego za ojca polskiej szkoły drzeworytu (pochowanego również w Alei Zasłużonych Starych Powązek, rząd 1, miejsce 15). Jednak już na przełomie lat 20. i 30. XX wieku wypracował własny, ewoluujący z biegiem czasu styl. Jednym z najpiękniejszych drzeworytów Ostoi-Chrostowskiego z tego okresu jest Odlot jaskółek z 1931 roku. Są tu wszystkie cechy ówczesnego stylu artysty: kontrastowe zestawianie delikatnie zarysowanych, drobnymi kreskami i dość realistycznie ukazanych roślin z syntetycznie potraktowanymi partiami nieba, skłonność do stylizowania sylwetek zwierząt oraz doskonała umiejętność przedstawienia ekspresji ruchu. Znakomitą okazją do wypróbowania umiejętności w ukazywaniu postaci oraz przedmiotów w ruchu stały się dla Ostoi-Chrostowskiego liczne zamówienia od instytucji związanych z polskim lotnictwem. Rycina polskiego samolotu RWD-5 wprost kipi życiem, a samolot z impetem przecina połacie nieba nad miastem. Nasycona energią kreacja plastyczna emanuje fascynacją autora postępem technicznym i wiarą w przyszłość. Znakomitą większość prac autora cechuje owa nieokiełznana, sugestywna ekspresja. Patrząc na prace artysty z tamtego okresu, trudno uwierzyć, że był to w jego życiu czas niezwykle trudny. Pierwsze wakacje po uzyskaniu dyplomu w dziedzinie grafiki Ostoja-Chrostowski spędzał na Wileńszczyźnie. To tam uległ poważnemu wypadkowi, na skutek którego miał połamane żebra i krwotok z płuc. Przeszedł wówczas skomplikowaną operację. Przerwa w pracy, wymuszona chorobą, wpędziła go nie tylko w kłopoty finansowe, ale również w głęboką depresję. Gdy już wydawało się, że „wychodzi na prostą”, w 1935 roku zdiagnozowano u niego poważną chorobę naczyń krwionośnych prawej ręki. Groźba amputacji była jak najbardziej realna. Schorzenie to, powstałe na skutek zbyt intensywnej pracy, zostało zaleczone. Nie minął jednak rok, a dolegliwości powróciły. Ostoja-Chrostowski udał się więc na leczenie do Wiednia. Dopiero ta kuracja przyniosła pożądane efekty. Po tak trudnych dla artysty latach rekonwalescencji, między 1936 a 1937 rokiem powstały jedne z jego najpiękniejszych drzeworytów. Zaliczają się do nich m.in. drzeworyty Korweta oraz — uważane za szczytowe osiągnięcie artysty — ilustracje do Peryklesa, księcia Tyru Williama Shakespeare’a. Podczas II wojny światowej i okupacji przebywał w Warszawie, działał w ruchu oporu pod pseudonimami „Dyrektor”, „Just” i „Korweta”. Prowadził tajne nauczanie, a od stycznia 1940 roku był członkiem Związku Walki Zbrojnej (późniejszej AK). Był szefem Referatu 999 Oddziału II Informacyjno-Wywiadowczego Komendy Głównej Armii Krajowej, zajmującego się ruchem komunistycznym w okupowanej Polsce. 11 sierpnia 1944 roku został wywieziony transportem do obozu w Pruszkowie, z którego po drodze zbiegł. Do Warszawy wrócił na początku 1945 roku. W ruchu oporu działały również jego żona Anna oraz córka Halina (ur. 1929, zm. 1990) — późniejsza graficzka, pedagog i działaczka artystyczna. Prawdziwym przełomem w życiu artystycznym Ostoi-Chrostowskiego było to, co nastąpiło w okresie okupacji. Artysta zrezygnował wówczas z twórczości drzeworytniczej na rzecz rysunków i grafik, na których utrwalał m.in. wojenne zniszczenia Warszawy. Ostoja-Chrostowski przeżył wojnę, a po jej zakończeniu został rektorem macierzystej Akademii Sztuk Pięknych. Choć działalność graficzna Ostoi-Chrostowskiego trwała zaledwie dwanaście niezwykle pracowitych lat, to udało mu się stworzyć ponad 350 rycin i około sześćdziesięciu ekslibrisów, w których także się specjalizował. Stanisław Ostoja-Chrostowski zmarł 9 listopada 1947 roku. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Starych Powązkach. Nagrobek Stanisława Ostoi-Chrostowskiego jest czterdziesty szósty w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Według ewidencji cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsca 66–67. Nagrobek jest wykonany z granitu i piaskowca. W grobie pochowana jest również żona artysty, Anna Ostoja-Chrostowska, zmarła w 1978 roku. Na płycie nagrobnej widnieją dwie inskrypcje: Ś. P. STANISŁAW OSTOJA-CHROSTOWSKI ARTYSTA GRAFIK PROFESOR I REKTOR AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH W WARSZAWIE 1900 – 1947 ANNA OSTOJA-CHROSTOWSKA 1897 ŻONA 1978 Autorką projektu nagrobka jest córka Anny i Stanisława Ostojów-Chrostowskich, Halina Chrostowska.