Stefan Mateja

Był sędzią Sądu Grodzkiego, Sądu Pracy, działaczem Instytutu Spraw Społecznych. W czasie okupacji był związany z organizacjami: „Wolność, Równość, Niepodległość” oraz „Unia”. Był dyrektorem Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj.

Stefan Mateja urodził się 29 września 1902 r. w Piaskach w powiecie kieleckim. Jego rodzicami byli Antoni i Karolina z domu Marcyan. Ojciec był maszynistą kolejowym.

W roku 1913 rozpoczął naukę w Szkole Handlowej w Kielcach, na zakończenie której w 1921 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. Gdy był jeszcze uczniem, w okresie od lipca do listopada 1920 r. ochotniczo służył w 205. pułku piechoty Wojska Polskiego. We wrześniu 1921 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, zakończone w 1926 r. uzyskaniem tytułu i dyplomu magistra. W kwietniu 1926 r. rozpoczął kolejne studia na Wydziale Filozoficzno–Humanistycznym UW, na kierunku historia. W 1928 r. ukończył aplikację sądową i od września został asesorem sądowym, sędzią grodzkim, a od stycznia 1931 r. zastępcą przewodniczącego Sądu Pracy Warszawa II.

W okresie od października 1929 do sierpnia 1930 odbył służbę wojskową w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 7 w Śremie. W 1933 r. przeniesiony został do korpusu oficerów taborów. Od 1933 roku do wybuchu drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. pełnił funkcję sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie. Wchodził w skład Rady Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i działał w Instytucie Spraw Społecznych oraz w Polskim Towarzystwie Polityki Społecznej (PTPS). W lipcu 1937 r., z ramienia PTPS, uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Polityki Społecznej w Paryżu. Stefan Mateja był także wykładowcą na kursach Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, wykładał ekonomię polityczną i prawo pracy na kursach dla ławników Sądu Pracy. Pisywał artykuły do czasopism prawniczych i kulturalnych. We wrześniu 1939 r., na skutek apelu płk. Romana Umiastowskiego, opuścił Warszawę, ale po krótkiej wędrówce na wschód powrócił do Warszawy.

Jego żoną była Halina z Rogalskich, ur. 24.12.1902 r.

Stefan Mateja od lutego do marca 1943 r. był dyrektorem Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu RP na Kraj. Używał wówczas pseudonimu „Stefan Żłowski”. Członek „Unii”, a po jej połączeniu w lutym 1943 r. ze Stronnictwem Pracy został wyznaczony na łącznika między SP i PPS–WRN. Wspólnie z Maciejem Święcickim opracował tekst dekretu o radach zakładowych z 1 sierpnia 1944 r., ogłoszonego w „Dzienniku Ustaw RP. Część III”.

Przed Powstaniem Warszawskim mieszkał w Warszawie, przy ul. Uniwersyteckiej 3. Podczas Powstania był członkiem IV Obwodu „Grzymała” na Ochocie Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej. Walczył na Ochocie, na Reducie „Wawelska”, ul. Wawelska 60. Miał powstańczy pseudonim Stefan i stopień wojskowy kapitana. Jego konspiracyjne nazwisko brzmiało Stefan Żłowski.

Poległ w nocy z 9 na 10 sierpnia 1944 r., zastrzelony przez żołnierzy brygady „RONA” podczas gaszenia pożaru „Reduty Wawelskiej”, u zbiegu ulic Uniwersyteckiej 3, Mianowskiego 15 i Wawelskiej 60.

Po wojnie, podczas prac między 2 a 7 czerwca 1947 r., ekshumowany z Placu Narutowicza. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim, w Alei Zasłużonych.

Wiele lat po wojnie, w 1971 r., Stefan Mateja otrzymał pośmiertnie Krzyż Armii Krajowej, odznaczenie nadawane w Londynie, nieuznawane w PRL. Dopiero od 1992 r. jest uznawane za polskie odznaczenie wojskowe.

Nagrobek Stefana Matei jest dwudziesty trzeci w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Według ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, Rząd 1, miejsce 32.

Nagrobek Stefana Matei wykonany jest z piaskowca. Na pionowej płycie widnieje inskrypcja:

Ś. P. STEFAN MATEJA SĘDZIA 29. IX. 1902 – 10. VIII. 1944 DYR. DEPARTAMENTU PRACY I OPIEKI SPOŁECZNEJ DELEGATURY RZĄDU R.P. NA KRAJ ZGINĄŁ W POWSTANIU WARSZAWSKIM

Po wielu latach w grobie tym została pochowana żona Stefana Matei, zmarła 2 lipca 1974 r. Pod inskrypcją Stefana Matei została umieszczona inskrypcja jego żony Haliny:

Ś. P. HALINA MATEJA Z ROGALSKICH ŻONA 24. XII. 1902 – 2. VII. 1974