Stefania Sempołowska

Stefania Sempołowska urodziła się kilka lat po klęsce powstania styczniowego – w czasie wielkiej żałoby narodowej. Przyszła na świat w rodzinie ziemiańskiej, jednak po śmierci ojca rodzinny majątek został zlicytowany i przyszła działaczka wraz z matką i siostrą zostały zmuszone do przeprowadzenia się do posiadłości babki. Duży wpływ wywarły na nią opowiadania seniorki o wydarzeniach okresu Wiosny Ludów oraz wspomnienia roku 1863. Matka Stefanii z trudem radziła sobie finansowo, dlatego postanowiła wyjechać do Warszawy w celu zdobycia zawodu. Ukończyła kurs, wynajęła skromny lokal i otworzyła pracownię sztucznych kwiatów. Nieopodal znajdowała się tajna szkoła żeńska Jadwigi Papi, do której trafiły wszystkie trzy siostry Sempołowskie. Mając 17 lat, Stefania zdała egzamin na Patent nauczycielki i rozpoczęła pracę w zawodzie. Naukę kontynuowała na Uniwersytecie Latającym, pełniącym w Królestwie Polskim rolę tajnej szkoły wyższej. Wkrótce sama założyła własną, nielegalną szkołę. Marian Falski – pedagog i autor najpopularniejszego polskiego Elementarza, który zetknął się z Sempołowską – wspominał, że panowały tam zwyczaje inne, niż w pozostałych szkołach. Uczennic nie karano, nie wystawiano stopni za naukę i nie wydawano cenzurek. Na początku lat 80. XIX Stefania była świadkiem pogromu ludności żydowskiej. To wydarzenie wykształciło w niej postawę sprzeciwu wobec szowinizmu i rasizmu. W czasie rewolucji 1905 roku - stanęła po stronie nauczycieli, którzy zadeklarowali solidarność z protestującym ludem. Po wybuchu I wojny światowej, kiedy w Warszawie przebywały tysiące uchodźców, zorganizowała dom dla bezdomnych nauczycieli. Działalności społecznej nie zaprzestała też w dwudziestoleciu międzywojennym. Krytykowała otwarcie stan polskiej oświaty i angażowała się w obronę więźniów politycznych w ramach Ligii Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Wybuch II wojny światowej spotęgował troski i kłopoty Sempołowskiej. Pomimo pogarszającego się stanu zdrowia nadal służyła innym, organizowała pomoc dla więźniów i Żydów w warszawskim getcie. W 1942 została aresztowana przez Gestapo, zwolniono ją jednak ze względu na bardzo zły stan zdrowia. Zmarła dwa lata później - 31 stycznia 1944.