Tymon Niesiołowski

Był malarzem i grafikiem, wykładowcą uniwersytetów w Wilnie i Toruniu, członkiem ugrupowań Formistów Polskich, „Rytmu” i Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków. W malarstwie łączył uproszczoną formę z intensywnym kolorem.

Tymon Niesiolowski urodził się 2 października 1882 roku we Lwowie. Jego rodzice: Norbert i Cecylia z Dzikowskich. Studia artystyczne rozpoczął w 1898 w Szkole Przemysłowej we Lwowie na oddziale malarstwa dekoracyjnego. Tam uzyskał maturę i w latach 1900-1904 kontynuował naukę w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Mehoffera, Teodora Axentowicza i Stanisława Wyspiańskiego. W okresie od 1905 do 1926 roku mieszkał w Zakopanem, gdzie wszedł w krąg artystyczno-intelektualnej elity; utrzymywał bliskie kontakty z takimi osobistościami jak m.in. z Janem Kasprowiczem, Stefanem Żeromskim, Stanisławem i Stanisławem Ignacym Witkiewiczami, Kazimierzem Przerwą-Tetmajerem, Władysławem Orkanem, Tadeuszem Micińskim i Karolem Szymanowskim. W 1907 artysta odbył podróż do Wiednia, Paryża, Berlina i Budapesztu i Monachium, a w kolejnym roku pojechał do Włoch. W roku 1909 wstąpił do Towarzystwa Sztuka Podhalańska, zaś w 1910 podjął współpracę z pracownią Kilim, projektując tkaniny. Pracował też w bibliotece publicznej, był również nauczycielem rysunku. W latach 1917-1922 był członkiem awangardowej grupy Ekspresjoniści polscy (przemianowanej w 1919 na Formiści). W 1919 objął stanowisko profesora w Wolnej Szkole Sztuk Pięknych utworzonej w Zakopanem. W 1922 związał się ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków „Rytm”. Około 1925 ujawniło się w twórczości Niesiołowskiego zainteresowanie nowym klasycyzmem. Często pojawiającym się w jego sztuce tematem były wówczas postacie kobiet, których nagość przesłaniały draperie o dekoracyjnym pofałdowaniu. Te przestylizowane akty rysowały się na tle wyidealizowanego, ponadczasowego pejzażu niczym w mitycznej przestrzeni.
W roku 1926 przeniósł się do Wilna, gdzie objął stanowisko dyrektora Szkoły Rzemiosł Artystycznych, wstąpił też do Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków. Od 1928 nauczał malarstwa oraz projektowania tkanin i plakatów na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego. Brał udział w wystawach ugrupowań Awangarda w Krakowie w 1930 r. oraz Nowa Generacja we Lwowie w 1932 r. 18 sierpnia 1926 r. Tymon Niesiolowski wziął ślub z 23-letnią Heleną Krystyną Wabia-Wapińską, świadkami na ich ślubie była Stefania Wabia-Wapińska i profesor uniwersytetu Adam Szelągowski. Sam Niesiołowski utrzymywał, że jego świadkiem miał być Leopold Staff, ale stało się widocznie inaczej. Ślub odbył się w warszawskim kościele św. Aleksandra. Z tego związku urodziło się dwoje dzieci, syn Krzysztof i córka Dorota. W trudnym okresie II wojny światowej zarabiał m. in. rysowaniem pocztówek świątecznych czy malowaniem obrazów do kościołów. W okresie 1940-1941 pełnił funkcję prezesa Związku Plastyków Wileńskich i wykładał w Akademii Sztuki. Niestety, w czasie działań wojennych uległ zniszczeniu niemal cały dorobek artystyczny Niesiołowskiego. W 1945 r. artysta osiadł w Toruniu i w latach 1946-1960 kierował Katedrą Malarstwa Sztalugowego Sekcji Sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika Powracającym motywem w malarstwie Tymona Niesiołowskiego był akt we wnętrzu czy pejzażu, a także martwe natury. Malarz przez ponad 50 lat swojej aktywności artystycznej, czerpał z wielu nurtów i tendencji sztuki europejskiej. Na twórczość artysty początkowo duży wpływ wywarł syntetyzm Władysława Ślewińskiego oraz sztuka Gustawa Klimta i Gauguina. Wpływ secesji, w tym sztuki Edwarda Muncha można również dostrzec we wczesnym malarstwie Niesiołowskiego. Za swojego mistrza Niesiołowski uważał Stanisława Wyspiańskiego, widoczna w jego wielu pracach giętka, falista linia przypominała często motywy rysunków Wyspiańskiego. W latach 30.XX wieku w twórczości malarza widać nawiązania do nurtu koloryzmu, stosował drobne, miękkie plamy barwne, ograniczone do bogatej palety zieleni, czerwieni i żółci.
Od czasu zamieszkania w Toruniu malarstwo Niesiołowskiego ewaluowało w kierunku sztuki Matisse’a, motywu Don Kichota, postaci cyrkowców i arlekinów Niesiołowski czerpał także wzorce ze sztuki Modiglianiego, szczególnie w latach 50-tych. Okres powojenny określa się jako ten, w którym artysta osiągnął dojrzałość twórczą. Wówczas jego prace charakteryzują się m. in. mocnymi konturami i zwartą kompozycją. Zajmował się grafiką, rzeźbą, sztuką stosowaną. Do jego dorobku artystycznego zaliczają się także utwory literackie, dramaty, a nawet opowiadania fantastyczne. Działalność artystyczna Niesiołowskiego była wielokrotnie wyróżniana, m. in. Złotym Krzyżem Zasługi w 1937 i 1948 roku, srebrnym medalem na wystawie w Paryżu w 1937 r. dyplomem honorowym na wystawie międzynarodowej w Instytucie Carnegie w Pittsburgh, Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1955 r. oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski w 1965 roku.
W 1960 r. Tymon Niesiołowski reprezentował polską sztukę na XXX Biennale w Wenecji. W okresie powojennym do najważniejszych wystaw indywidualnych twórcy należały ekspozycje w warszawskiej galerii Zachęta w latach 1957 i 1960, w krakowskim Pałacu Sztuki w 1957 r, oraz Muzeum Śląskim we Wrocławiu. ;(1957, 1960), krakowskim Pałacu Sztuki (1957) i Muzeum Śląskim we Wrocławiu. Tymon Niesiołowski zmarł 12 czerwca 1965 roku w Toruniu. Został pochowany w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki w Warszawie. Nagrobek Tymona Niesiołowskiego jest dziewięćdziesiąty ósmy w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku. Wg ewidencji Cmentarza jest to Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 142.
Wykonany z piaskowca nagrobek Tymona Niesiołowskiego jest niezwykle oryginalny w formie. Umieszczony na płycie grobowej oryginalny w formie pomnik, obelisk jest sam w sobie inskrypcją, przekazującą informacje o artyście. Wyraziste litery i cyfry, odpowiednio dobrana kompozycja sprawia, że pomnik przypomina jednocześnie formę krzyża. Zawarto w nim następującą inskrypcję:

TYMON NIESIOŁOWSKI ARTYSTA MALARZ 2-X-1882 12-VI-1965

Autorem tego niezwykle oryginalnego nagrobka był Tadeusz Sieklucki.