Wacław Żenczykowski

Był projektantem konstrukcji budowlanych, znawcą materiałów budowlanych, pionierem konstrukcji łupinowych w Polsce. Inżynier, konstruktor, członek Polskiej Akademii Nauk, profesor budownictwa ogólnego Politechniki Warszawskiej, autor fundamentalnego akademickiego podręcznika budownictwa.

Wacław Aleksander Żenczykowski urodził się 26 listopada 1897 r. w Kielcach. Jego rodzice: Marian – mierniczy i Janina z Bogdańskich. W latach 1906-1914 ukończył Miejską Szkołę Handlową w Kielcach (należąc do konspiracyjnej organizacji niepodległościowej „Zarzewie”). Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do rosyjskich wojsk techniczno-drogowych i brał udział w budowie m.in. umocnień w rejonie Warszawy. Jesienią 1915 r. wstąpił w Moskwie do ewakuowanego tam Warszawskiego Instytutu Politechnicznego, ale przeniesiony do Kijowa kończył tam Wojskową Szkołę Inżynieryjną i uczestniczył w pracach na froncie południowym. Od lipca 1917 został odkomenderowany do dywizji strzelców polskich, w której kierował łącznością, włączonej niebawem do Korpusu Polskiego gen. J. Dowbora-Muśnickiego. Zdemobilizowany w czerwcu 1918 r., jesienią tego roku brał udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie.

W październiku 1918 r. rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej, ale już w listopadzie tego roku ponownie wstąpił do Wojska Polskiego, uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej w stopniu porucznika. Zdemobilizowany w styczniu 1921 r. powrócił na studia, które ukończył w roku 1924 z dyplomem inżyniera dróg i mostów. Już od 1921 był młodszym asystentem w Katedrze Wytrzymałości Tworzyw – po dyplomie został tam starszym asystentem, od 1931 także w Katedrze Budownictwa Ogólnego. W listopadzie 1933 obronił rozprawę doktorską pt. „Dźwigary sklepieniowe”, w 1934 r. habilitował się, w marcu tego roku został mianowany docentem i zaczął na Politechnice Warszawskiej wykładać budownictwo ogólne. W październiku 1935 r. został profesorem nadzwyczajnym. Ponadto, w 1937 r. wykładał też w wojskowej Wyższej Szkole Inżynierskiej. Jego podręcznik „Budownictwo ogólne” napisany w latach 1936–1938, rozszerzany i wznawiany, jest najpełniejszym dziełem z tej dziedziny w polskim piśmiennictwie fachowym. Do roku 1992 niektóre tomy tego podręcznika miały 8 wydań. Warto podkreślić, że Wacław Żenczykowski zrzekł się honorarium autorskiego za ten podręcznik i jego wydania, przeznaczając uzyskane kwoty na pomoc dla niezamożnych studentów.

Jako pierwszy w Polsce zajmował się naukowo rozlicznymi zagadnieniami związanymi z projektowaniem budowli, wcześniej traktowanymi jako drugorzędne, których uwzględnianie było niezbędne przy podejściu do problematyki bezpieczeństwa i wygody użytkowania, uwzględniając wpływy zewnętrzne, zjawiska cieplno-wilgotnościowe, oświetlenie naturalne wnętrz, akustykę, chemię materiałów budowlanych. Rozpatrywał też kwestie dopuszczalności stosowania w budownictwie tworzyw, posługując się metodami statystycznymi, także w zakresie bezpieczeństwa i katastrof budowlanych. Z zagadnień bardziej szczegółowych, wskazywał m.in. na nieścisłość tzw. wzoru Dorna na nośność pali w gruntach gliniastych.

Wacław Żenczykowski zajmował się też praktyką budowlaną, projektował i wykonywał obliczenia statyczne ponad 40 dużych obiektów budowlanych, m.in. hal fabrycznych i użytkowych – z zajezdnią elektrowozów na Grochowie w Warszawie w 1938 r. – pierwszą w Polsce budowlą o przekryciu łupinowym (grubości 6 cm) na czele, a także gmachów publicznych (m.in. budynek PKO w Poznaniu w 1928 r., WSH w Warszawie w 1929) i kościołów (m.in. św. Stanisława Kostki na Żoliborzu w 1930 r.).

Podczas okupacji wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej w okresie 1941–1944 r., współpracując jednocześnie z Komitetem Normalizacyjnym Państwa Podziemnego, kierując przygotowaniem 49 projektów powojennych norm budowlanych. Po wojnie wrócił na Politechnikę Warszawską, w 1946 r. został mianowany profesorem zwyczajnym. Od maja 1945 r. przewodniczył Komisji Normalizacyjnej Budownictwa. W 1945 r. należał do grona współtwórców Instytutu Techniki Budowlanej.

Podczas budowy trasy WZ w Warszawie w latach 1947-1949, wspólnie z Romualdem Cebertowiczem, kierował opanowywaniem osuwania mas ziemnych skarpy, na której stoi kościół św. Anny (zaprojektował żelbetowy wieniec wokół fundamentów kościoła). W 1952 roku został członkiem korespondentem PAN i kierownikiem Zakładu Budownictwa PAN.

Jeden człowiek, jeden inżynier, człowiek o tak niezwykłych umiejętnościach i umyśle. Łącznie opublikował ponad 40 prac naukowych z dziedziny szeroko pojętego budownictwa. Reprezentował Polskę na naukowych zjazdach międzynarodowych: w Londynie (1937), Paryżu (1948) i Zurychu (1957). Podczas tego ostatniego zjazdu zmarł nagle na atak serca.

Był wielokrotnie nagradzany, m.in. Krzyżem Walecznych w 1921 r., Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1946 r. i nagrodą państwową II stopnia w 1955 r.

Wacław Żenczykowski zmarł 18 lutego 1957 r. w Zurychu. Został pochowany w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki.

Nagrobek Wacława Żenczykowskiego jest czterdziesty piąty w rzędzie nagrobków w Alei Zasłużonych Cmentarza Stare Powązki, licząc od pierwszego nagrobka Władysława Reymonta z 1925 roku.

W grobie jest pochowana również żona Wacława Żenczykowskiego, Marianna, zmarła w 1979 roku.

Nagrobek jest wykonany z granitu. Arkadowa pionowa wnęka za pomnikiem przylegająca do muru jest wyłożona płytami granitowymi – na jednej z nich wyryty krzyż o wys. 75 cm.

Na płycie nagrobnej znajdują się dwie inskrypcje:

WACŁAW ŻENCZYKOWSKI

1897 - 1957

DR PROF. POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ

CZŁONEK POLSKIEJ AKADEMII NAUK

TWÓRCA NOWYCH DRÓG BUDOWNICTWA

MARIANNA ŻENCZYKOWSKA

1917 - 1979

ŻONA